| وروديها را كنترل كنيم |
|
شماره 76 - ارديبهشت 1388 | موضوع :راه و روش | جواد محدثي |
ارسال برای دوستان 
وروديها را كنترل كنيم
جواد محدثي
راه و رسم، تعبير ديگري از همان «روش» و «متد» است.
در حوزة علمآموزي و دوران تحصيل، در هر مقطعي كه باشد، آن كه بر اساس روش كار كند و دانش بياموزد، موفقتر و به هدف نزديكتر است.
حكمتهايي كه در آموزههاي معصومين نهفته است، بسي ارجمند و راهگشاست؛ زيرا آنان چراغ راهند و نشانة مقصد. از اين رو، سر ادب و نياز بر آستان معارف اهل بيت عليهمالسلام ميساييم و خاضعانه از رهنمودهاي آنان بهره ميجوييم.
آن چه در اين سلسله نوشتهها خواهيد خواند، هر بار حديثي نوراني و حكمتآميز از سخنان پيشوايان دين در زمينة «دانش و انديشه» است؛ با تبيين و شرحي گذرا و مختصر؛ تا زمينة بهرهوري از اين ذخاير گرانبها را فراهم آوريم و از اين سرچشمه، سيراب ميشويم؛ تا به طعنه و طنز نگويند:
«آن چه خود داشت، زبيگانه تمنا ميكرد».
***
از سخنان حضرت امام حسن مجتبي عليهالسلام است:
«عجبت لمن يتفكر في مأكوله، كيف لايتفكر في معقوله؛1 در شگفتم از كسي كه در خوراك خود انديشه و تأمل ميكند؛ اما در معقول و مسائل فكرياش نميانديشد»!
فرزانگان، علم و دانش را خوراك روح انسان ميدانند.
هم جسم نيازمند طعام است و هم روح و فكر؛ با اين تفاوت كه شكم گرسنه، با يك وعده غذا، سير ميشود و پس از اشباع شدن معده، بهترين غذا هم هچ ميل و اشتهايي براي انسان پديد نميآورد؛ اما دانش كه غذاي روح و جان است، لذتي مضاعف و متزايد دارد و سيري ناپذير است.
چه نيكو در روايات آمده است: دو گرسنه، هرگز سير نميشوند؛ طالب ثروت و طالب علم!
وقتي كسي لذت و شيريني فهم و دانستن و آموختن را چشيد، گرسنهتر و تشنهتر ميشود و در كار او، سير شدن و سيراب گشتن نيست.
خوراك بدن، خوردنيها و نوشيدنيهاست و غذاي روح، علم و حكمت و معرفت و آگاهي.
خوراك، جسم را پروار ميكند و علم، روح را رشد ميدهد.
بهرة بدن از خوردنيها، زودگذر و تمام شدني است؛ ولي بهرهمندي فكر و جان از معرفت و دانش، استمرار مييابد.
منفذ و گذرگاه خوراك جسم، دهان است؛ ولي معبر غذاي روح، چشم و گوش و قلب و ادراك و حواس است.
فرآوردههاي فكري هم ممكن است ناسالم باشند؛ مثل بعضي از محصولات غذايي.
آموزههاي علمي هم گاهي مسموم و زيانبار هستند؛ مانند برخي خوردنيها و آشاميدنيها.
اگر غذاي فاسد، انسان را مسموم و بيمار ميكند، فكر ناسالم نيز او را گمراه و سرگردان ميسازد.
در مصرف فرآوردههاي غذايي، رعايت بهداشت و اطمينان از «استاندارد» بودن آنها، ضروري است و در آموختن علوم و بهرهوري از دانشمندان و مطالعة كتابها و تماشاي فيلمها و ورود به سايتها و دنياي اينترنت نيز تأمل، دقت، احتياط و مراقبت، لازم است.
همچنان كه رعايت احتياط در امور غذايي، شرط عقل و نشانة خردمندي است، در گشودن خانة دل به روي حرفها و باز كردن پنجرة ذهن به روي افكار مختلف هم بايد عاقلانه عمل كرد و بيگدار به آب نزد و اين، خردورزي يك انسان است.
گاهي يك دانشمند مغرض، ديگران را از نظر فكري مسموم ميكند.
گاهي يك كتاب ناسالم، در فكر انسان، «ويروس شبهه» پخش ميكند.
گاهي يك استاد عوضي، شاگردان را به بيراهه ميكشد.
گاهي يك فكر پرزرق و برق و جذاب و پرآب و لعاب، باطني زهرآلود دارد.
گاهي يك رمان پركشش و هيجاني، در ضمير ناخودآگاه كسي كه آن را ميخواند، رسوباتي از شك و بدبيني و بي اعتقادي و انحراف برجاي ميگذارد و زيانهاي جبرانناپذيري به مخاطب خود ميرساند.
چاره چيست؟
مثل مورد تغذيه، بايد هوشيار و محتاط بود.
آيا اگر در سالم بودن غذايي شك كنيد، باز هم آن را ميخوريد؟
اگر احتمال داديد كه غدايي فاسد شده است، آيا باز هم «براي امتحان» آن را مصرف ميكنيد؟ هرگز!
قلمرو معقولات و مسائل فكري و روحي و علمي هم همينطور است.
تعجب و شگفتي حضرت مجتبي عليهالسلام بسيار به جاست؛
زيرا هم «دانش»، ارزشمندتر از «غذا»ست،
هم فكر و ذهن، حساستر از شكم و معده و روده است و
هم «رهآورد» دانش و تأثير مسائل فكري و عقلي، درازمدتتر و جديتر و خطيرتر است.
شگفت از كساني كه اين گونه مسائل را مهم نميشمرند و به راحتي، سراغ هر كتاب و مجله و استاد و مكتب و سخنران و سايت و وبلاگي ميروند.
خوشا آنان كه بستر علمي و فكري خويش را «پاك» نگه ميدارند و وروديهاي دل و ذهن خود را تحت كنترل و نظارت دقيق قرار ميدهند.
مسموميت جسمي كجا و انحراف فكري كجا!
پينوشت:
1. شهيد ثاني، منيه المريد، ص 239. تعداد مراجعه 205 بار